Những trích dẫn nổi tiếng của Việt Nam (Phần 2)
Để đáp lại sự hưởng ứng của các bạn với loạt bài viết trước, chúng mình tiếp tục dịch những trích dẫn nổi tiếng trong lịch sử nước ta. Một bạn đã commente rất hay là những câu trích này giúp chúng ta vừa học tiếng Pháp, vừa ôn Sử.
11. “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây,
vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người.“
Pour le bénéfice de dix ans, cultivez des arbres ;
pour le bénéfice de cent ans, cultivez les hommes.
Ngày 13/9/1958, khi đến thăm và nói chuyện tại Lớp học chính trị của giáo viên cấp II, cấp III toàn miền Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người.” Câu nói sau đó trở thành một trong những thông điệp tiêu biểu của Người về giáo dục và đào tạo thế hệ tương lai.
12. “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây.”
Ce n’est que lorsque les Français auront arraché toute l’herbe du pays de Nam que les Vietnamiens cesseront de les combattre.
Nguyễn Trung Trực là thủ lĩnh nghĩa quân chống Pháp ở Nam Bộ, nổi tiếng với những chiến công như đốt cháy tàu L’Espérance trên sông Nhật Tảo (1861) và đánh chiếm đồn Rạch Giá (1868). Sau khi bị Pháp bắt và không chịu khuất phục, ông để lại câu nói bất hủ: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây”, thể hiện ý chí kháng chiến đến cùng và tinh thần không chịu khuất phục trước quân xâm lược.
13. Ta thà làm quỷ nước Nam, còn hơn làm vương đất Bắc.
Je préfère être le fantôme du pays du Sud, plutôt que le roi du pays du Nord.
Năm 1285, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai, Trần Bình Trọng bị bắt tại Thiên Mạc. Khi quân Nguyên dụ ông hàng và hứa phong làm vương đất Bắc, ông khẳng khái đáp: “Ta thà làm quỷ nước Nam, còn hơn làm vương đất Bắc.” Câu nói được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xem là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần yêu nước và khí tiết bất khuất của ông.
14. Nam quốc sơn hà Nam đế cư. – Traditionnellement attribué à Lý Thường Kiệt
Les montagnes et les fleuves du Sud appartiennent à l’empereur du Sud.
Tương truyền, bài thơ “Nam quốc sơn hà” vang lên bên phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống quân Tống năm 1077, khẳng định mạnh mẽ chủ quyền của nước Nam và ý chí chống ngoại xâm. Bài thơ từ lâu được truyền gắn với Lý Thường Kiệt, dù các nghiên cứu Hán Nôm hiện nay lưu ý rằng chưa thể xác định chắc chắn tác giả.
15. Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm,
đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.
Porter autant de barques de vertu qu’elles ne sauraient être pleines,
frapper les traîtres d’une plume qui ne dévie jamais.
Hai câu thơ là tuyên ngôn văn chương của Nguyễn Đình Chiểu, ra đời trong bối cảnh thế kỷ XIX khi đất nước rơi vào cảnh bi thương và biến động trước ách đô hộ ngoại xâm. Dù bản thân bị mù lòa và không thể trực tiếp cầm vũ khí ra trận, ông vẫn dùng ngòi bút làm vũ khí sắc bén để ca ngợi đạo lý nhân nghĩa, chiến đấu chống lại bọn gian tà và kẻ thù bán nước
16. Các vua Hùng đã có công dựng nước,
Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.
Les rois Hùng ont fondé le pays ;
nous devons tous, leurs descendants, nous unir pour le préserver
Ngay sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp, Bác cùng Trung ương Đảng trở về từ chiến khu Việt Bắc. Tại Đền Giếng thuộc khu di tích Đền Hùng (Phú Thọ), sáng ngày 19/9/1954, Người đã gặp mặt và giao nhiệm vụ cho các cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong (Sư đoàn 308) trước khi họ tiến về tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Câu nói nổi tiếng này là lời căn dặn của Bác dành cho các chiến sĩ khi đó.
17. Trăm năm trong cõi người ta,
chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Cent années dans ce monde des humains :
le talent et le destin semblent toujours se faire la guerre.
Bất cứ người Việt Nam nào cũng biết Truyện Kiều của Nguyễn Du là một trong những tác phẩm kinh điển quan trọng nhất của nền văn học Việt Nam. Tác phẩm có giá trị đặc biệt về nghệ thuật ngôn từ và thể thơ lục bát xuyên suốt 3254 câu. Tác phẩm phản ánh sâu sắc xã hội và thân phận con người Việt Nam cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX. Đây là hai câu đầu tiên của tác phẩm này.
18. Dù ai đi ngược về xuôi,
nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba.
Où que l’on aille, quoi que l’on fasse,
souvenons-nous du dixième jour du troisième mois lunaire.
Đây là hai câu ca dao dân gian truyền miệng có từ lâu đời, không gắn liền với một sự kiện hay tác giả cụ thể nào trong lịch sử. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao này gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và lễ hội Đền Hùng được duy trì qua nhiều thế kỷ tại Phú Thọ.
19. Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa.
Souvent, à l’heure du repas, j’en oublie de manger ; au milieu de la nuit, je frappe mon oreiller ; le cœur déchiré, les yeux baignés de larmes.
Ngay trước cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai, khi giặc Nguyên đã áp sát biên giới, tình thế đất nước lúc này vô cùng nguy cấp, đặt vận mệnh giang sơn vào thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Trần Quốc Tuấn viết tác phẩm Hịch tướng sĩ được vào khoảng tháng 9 năm 1284, nhằm mục đích vạch trần bộ mặt ngang ngược của sứ giặc, đồng thời khích lệ lòng yêu nước, kích thích danh dự và ý chí quyết chiến của các tướng sĩ, thôi thúc họ học tập tập sách quân sự Binh thư yếu lược. Bài hịch được công bố tại cuộc duyệt binh lớn ở Đông Bộ Đầu diễn ra vào tháng 8 năm Giáp Thân, tức năm 1284.
– Khánh Hà – Dịch và sưu tầm.
